Kế đến là Thiếu tướng hôi hưu Phạm Xuân Quắc, nguyên Cục Trưởng Cục Cảnh Sát Điều Tra Tội Phạm về Trật Tự Xã Hội (C14) trước đây là Trưởng ban Chuyên án điều tra vụ PMU 18, cũng bị truy tố về tội “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, theo Điều 281 của Bộ Luật Hình Sự Việt Nam.

Để tìm hiểu, Trường Văn đã phỏng vấn Luật sư Bùi Quang Nghiêm, Phó Chủ Nhiệm Đoàn Luật Sư Thành Phố Hồ Chí Minh.

Một quyết định không hợp lòng dân

Luật sư  Bùi Quang Nghiêm: Trước hết tôi phải nói là nhà báo, luật sư hay là công chức cấp cao, thậm chí thứ trưởng, bộ trưởng mà bị khởi tố, bị bắt giam, cái chuyện đó là cái chuyện bình thường. Nhưng mà riêng cái vụ này thì tôi thấy rằng là không bình thường; thậm chí tôi còn lo sợ nữa là bởi vì hai nhà báo bị khởi tố về cái tội "lạm dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ".

Thật ra các nhà báo này có những thông tin ở ông Quắc hay là ở một điều tra viên nào đó mà họp báo và nói rằng đấy ở trong trại giam hoặc là khi trả lời các câu hỏi, các bị can trả lời như thế thì các nhà báo về phải đăng thôi.

Mấy trăm tờ báo đều đăng cả chứ riêng gì báo Tuổi Trẻ hay báo Thanh Niên đâu, có riêng gì hai phóng viên này viết đâu. Cho nên là cái việc khởi tố các nhà báo này về cái tội "lạm dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" thì nó là chuyện không bình thường rồi.

Bắt hai nhà báo ấy và công bố quyết định khởi tố tướng Quắc vào một thời điểm hết sức nhạy cảm là sau khi ông Nguyễn Việt Tiến nguyên thứ trưởng ấy gọi là được minh oan, tức là được thả, được khôi phục đảng, nó thành cái chuyện lớn lắm.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm

Tôi thực sự lo sợ. Lo sợ thứ nhất là bản thân các nhà báo của các tờ báo rất có uy tín. Các nhà báo ấy là những người cũng rất là có uy tín trong tờ báo, trong lòng bạn đọc, mà người ta lại đi vào nột cái lãnh vực rất là khó, rât nguy hiểm là chống tham những. Và người ta đưa đăng cái tin, cái tin đấy là từ cơ quan điều tra mà ra, cho nên người ta bị khởi tố và bị bắt vì cái tội ấy thì tôi nghĩ rằng là không đúng.

Không đúng bởi lẽ là người ta đi thừa hành một nhiệm vụ do tổng biên tập một tờ báo giao cho người ta, chứ không phải thừa hành một quyền năng hành chính - cái quyền năng nhà nước giao cho họ.

Cái này là người ta đi làm, người ta phải làm cái việc này, phải lấy tin và về phải viết và phải đưa cho báo để đăng. Còn nếu như người ta nhận được cái tin đó mà người ta không đăng thì người ta mới phạm tội. Cho nên tôi phải lo sợ là như thế. Lo sợ vì các nhà báo của các tờ báo mà còn bị như thế huống chi là chúng tôi.

Bắt hai nhà báo ấy và công bố quyết định khởi tố tướng Quắc vào một thời điểm hết sức nhạy cảm là sau khi ông Nguyễn Việt Tiến nguyên thứ trưởng ấy gọi là được minh oan, tức là được thả, được khôi phục đảng, nó thành cái chuyện lớn lắm trong những người quan tâm cái việc này.

Giả sử hai nhà báo đó phạm tội đi, ông Quắc có phạm tội đi thì chọn thời điểm để công bố cái quyết định khởi tố và bắt giam họ là tôi nghĩ là hoàn toàn không được lòng dân lắm.

Trường Văn: Thế thì thưa Luật Sư, cái tội danh "lạm dụng quyền hạn và chức vụ trong khi thi hành công vụ" là một cái tội danh theo Điều 281 của Bộ Luật Hình Sự, đó là một cái tội liên hệ đến tham nhũng, thì hai anh này đâu có chuyện gì tham nhũng trong cái vụ này?

Dư luận Việt Nam xôn xao trước tin 2 phóng viên nhiều uy tín của hai tờ báo lớn nhất nước bị bắt giam và khởi tố vì những bài viết về vụ tham nhũng đánh bạc PUM18. AFP PHOTO.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm : Họ có quyền hạn gì đâu mà tham nhũng! Họ có quyền năng gì đâu mà tham nhũng! Thậm chí là người ta phải đi làm cái việc này. Người ta tác nghiệp, người ta hành nghề để người ta kiếm sống. Nhà báo lấy tin về viết bài đưa lên báo đăng mà tin đó mấy trăm báo đều đưa cả.

Giả sử rằng có sai chăng nữa thì xử lý không đến mức phải bắt họ. Giả sử như họ có đưa tin sai, mà người ta đã nhận là sai rồi, mà người ta trên báo có đăng cải chính và xin lỗi nữa.

Nạn nhân của tham nhũng?

Trường Văn: Như vậy, theo ý Luật Sư thì có phải hai nhà báo này là nạn nhân của việc chống tham nhũng hay không?

Luật sư Bùi Quang Nghiêm: Các nhà báo họ đưa tin đều là đưa tin liên quan đến việc chống tham nhũng, thế thì người ta bị đánh, người ta bị khởi tố rồi bị bắt giam. Thế thì tôi là người dân thì tôi sẽ đặt câu hỏi ngược trở lại là hiện nay các nhà báo và những người có tâm huyết như ông Quắc là chống tham những hay là tham nhũng đang chống lại họ?

Họ có quyền hạn gì đâu mà tham nhũng! Họ có quyền năng gì đâu mà tham nhũng! Người ta tác nghiệp, người ta hành nghề để người ta kiếm sống. Nhà báo lấy tin về viết bài đưa lên báo đăng mà tin đó mấy trăm báo đều đưa cả.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm

Với góc nhìn của người dân thì tôi thực sự lo sợ. Tôi đặt câu hỏi là liệu những người này tham nhũng hay là những người khác tham nhũng để chống lại họ? Tin người ta đăng lên thì đấy là đảm bảo cái quyền thông tin của người dân, và người ta thực sự là những người chiến sĩ chống tham nhũng.

Theo đánh giá của tôi, họ là những người chống tham nhũng bằng những việc họ in trên báo có thể là sai lệch một chút nhưng mà cái việc mà ông Quắc đã làm là chống tham nhũng, tôi đồng tình cái việc đó.

Còn cái việc những người khác là ông Bùi Tiến Dũng hay ông Nguyễn Việt Tiến có tham nhũng hay không thì phải chờ toà xét xử. Tôi cũng chưa kết luận mà báo cũng chưa kết luận gì cả, thế nhưng có một điều là trước mắt thì tôi nhìn họ là những người có tâm huyết về chống tham nhũng, có ý định chống tham nhũng, thế mà lại bị khởi tố về một tội tham nhũng thì rõ ràng là tôi đặt câu hỏi lật ngược lật xuôi vấn đề, người dân nào cũng lật ngược lật xuôi vấn đề cả.

Trường Văn: Như vậy nếu mà Luật sư bào chữa cho hai ông này thì Luật Sư đưa ra những luận cứ nào, thưa Luật sư?

Luật sư Bùi Quang Nghiêm: Nếu đúng như thông tin mà các báo đưa, nếu đúng thông tin là như vậy, thì tôi đứng về phía ông Quắc, tôi đứng về phía mấy nhà báo.

Trường Văn: Xin cảm ơn Luật Sư rất nhiều đã dành cho chúng tôi cuộc phỏng vấn ngày hôm nay.

Nhà văn Võ Thị Hảo. Photo courtesy of TuoiTre online.

Hai người bị bắt là nhà báo Nguyễn Văn Hải của tờ Tuổi Trẻ và phóng viên Nguyễn Việt Chiến của tờ Thanh Niên. Họ bị khởi tội về tội danh "Lợi dụng chức vụ và quyền hạn trong khi thi hành công vụ" theo Điều 281 của Bộ Luật Hình Sự Việt Nam.

Việc bắt giam này đã gây nhiều phản ứng trái ngược nhau trong đó giới cầm bút tỏ ra bức xúc nhất vì vụ việc này liên quan trực tiếp đến nghề nghiệp của họ.

Nhà văn Võ Thị Hảo, một người cầm bút và cũng là chủ một cơ sở kinh doanh sách báo, đã dành cho Mặc Lâm của Ban Việt Ngữ - Đài Á Châu Tự Do cuộc trao đổi sau đây liên quan tới việc này.

Vụ bắt giữ này như là nhân chứng, rất là bất lợi cho Việt Nam trong quá trình hội nhập, như thế chứng tỏ cái gọi là tự do ngôn luận thì có vẻ là đi vắng tại đất nước này.

Nhà văn Võ Thị Hảo

Báo giới đau đớn

Mặc Lâm: Xin chào nhà văn Võ Thị Hảo. Trước tiên chúng tôi xin được cảm ơn Bà đã dành thời gian cho cuộc nói chuyện ngày hôm nay. Là một người cầm bút và cũng là chủ một cơ sở kinh doanh sách báo xin bà cho biết cảm tưởng đầu tiên của mình khi nghe tin hai nhà báo Nguyễn Văn Hải và Nguyễn Việt Chiến bị bắt vì đưa tin vụ PMU 18, thưa Bà?

Nhà văn Võ Thị Hảo: Tôi thấy đây là một việc làm chấn động mọi người và giới nhà báo thì rất đau đớn. Tôi đã viết trong blog, cái điều này nó - như là nhân chứng -  rất là bất lợi cho Việt Nam trong hội nhập, như thế chứng tỏ cái gọi là tự do ngôn luận thì có vẻ là đi vắng tại đất nước này.

Mặc Lâm: Nhưng, theo bản cáo trạng thì hai ký giả này đã loan đi những tin tức không chính xác khiến cho việc điều tra của công an gặp khó khăn, kể cả việc bắt người bị tố cáo một cách oan sai. Bà có ý kiến gì về việc này?

Nhà văn Võ Thị Hảo: Tôi nghĩ rằng không phải họ vi phạm luật lệ. Thứ nhất là báo chí thì hoạt động theo luật báo chí và nói chung báo chí hoạt động thì nó có những cái đặc thù riêng của nghề nghiệp.

Báo chí Việt Nam loan tin về vụ 2 nhà báo Nguyễn Văn Hải của tờ Tuổi Trẻ và Nguyễn Việt Chiến của báo Thanh Niên bị bắt giam và khởi tố vì viết bài về vụ PMU18.

Ở đây khi mà nhà báo viết sai  thì có một sự phân định, chẳng hạn như là của một cơ quan trung gian, chẳng hạn như của thanh tra, của toà án chẳng hạn, thì khi đã phân định đúng sai rồi đó thì nếu nhà báo viết đúng thì không nói gì.

Nhưng mà nếu viết sai thì nhà báo phải xin lỗi, cải chính ở trên báo với cùng diện tích, nếu anh đã viết một bài lớn như thế nào, ở trang nào thì anh sẽ phải xin lỗi và cải chính ở cái trang đó.

Và sau đó, nếu cần, nguyên đơn yêu cầu thì nhà báo sẽ phải bồi thường danh dự. Đó là cái chuyện hết sức là bình thường.

Mặc Lâm: Thưa, Bà có nghĩ rằng việc bắt giam này có liên quan gì đến vụ án PMU 18 hay không? Trả thù hay dằn mặt những người đích danh đứng ra tố cáo chẳng hạn?

Nhà văn Võ Thị Hảo: Tôi không biết chắc chắn rằng là có cuộc bắt giam trực tiếp này thì có phải đấy là một cái chủ ý hoàn toàn của nhà nước hay không, thế nhưng mà rõ ràng là cái này đến từ phía chính quyền.

Và tôi nghĩ rằng là dù muốn hay không muốn thì việc bắt giam nhà báo này trong khi mọi thứ chưa rõ ràng thì cũng khiến mọi người rất buồn nản, rất sợ hãi. Nếu viết mà bị như thế thì ai sẽ dám nói lên ý kiến của mình đây, ai sẽ dám nói lên sự thật đây?

Dư luận hoang mang, ngơ ngác

Mặc Lâm: Là người sống và làm việc tại Hà Nội, Bà có nhận xét gì về thái độ phản hồi của giới ký giả hay nhà văn tại Thủ Đô sau khi tin tức được loan đi?

Nhà văn Võ Thị Hảo: Khi mà cái thông tin bắt hai nhà báo đưa ra thì rất là nhiều ký giả cũng như bạn đọc, họ đã bày tỏ sự đau đớn, rất đắng, rất đau, và mọi người hoang mang và ngơ ngác.

Và cái điều đó, tôi không biết nói như thế nào! Nó khiến cho mình thấy hụt hẫng. Và không hiểu rằng là giữa lời nói và việc làm của những người quản lý đát nước và quản lý xã hội ở đây có thống nhất hay không? Tôi thấy như thế là không thống nhất.

Tôi thấy quá kinh khủng. Nó đã gây tổn thương rất lớn đối với báo chí cũng như đối với lương tri cũng như niềm hy vọng của mọi người. Dù nói thế nào đi chăng nữa thì tôi cũng thấy rất là đau lòng, phẫn nộ.

Nhà văn Võ Thị Hảo

Mặc Lâm: Còn riêng cá nhân bà thì sao? Bà suy nghĩ gì về vụ này, thưa Bà?

Nhà văn Võ Thị Hảo : Tôi thấy cái việc bắt giam hai nhà báo này khiến cho tôi rất là đau lòng. Tôi thấy quá kinh khủng. Từ trước tới giờ nhiều vị lãnh đạo nhà nước cũng nói rằng là trong cuộc chống nội xâm là tham nhũng và tệ nạn xã hội thì nhà báo và báo chí đã đóng góp một phần rất lớn và rất cần các nhà báo tham gia, rất cần các nhà báo đẩy mạnh.

Thế mà bây giờ người ta đã tham gia cái việc đấu tranh chống tham nhũng thì nếu mà làm như thế này là cái sự gây tổn thương rất lớn đối với báo chí cũng như đối với lương tri cũng như niềm hy vọng của mọi người. Dù nói thế nào đi chăng nữa thì tôi cũng thấy rất là đau lòng, phẫn nộ.

Những di hại lâu dài

Mặc Lâm: Bà có chia sẻ với nhiều ý kiến cho rằng nghề ký giả tại Việt Nam hiện nay đã quá nguy hiểm cho những ngòi bút chân chính hay không? Và vai trò của luật pháp trong lĩnh vực báo chí có đủ sức bảo vệ những tiếng nói trung thực hay không?

Nhà văn Võ Thị Hảo: Tôi nghĩ rằng nếu như luật báo chí chưa đủ để bảo vệ các nhà báo thì tôi nghĩ cần phải có luật bảo vệ các nhà báo chẳng hạn. Ở nhiều nước thì báo chí có khác.

Bìa cuốn Giàn Thiêu của nhà văn Võ Thị Hảo.

Nếu như báo chí dù cũng chưa làm được nhiều đâu nhưng niềm hy vọng của mọi người (đối với báo chí) trong việc làm trang sạch xã hội, bởi vì xã hội mà không trong sạch và tệ nạn cũng như cái đen tối nó lấn tất cả thì đấy là thảm hoạ không chỉ cho những người đàng hoàng, người tử tê, người lương thiện, mà cũng là một thảm hoạ di hại về sau.

Mặc Lâm: Sau việc bắt bớ này thì những hậu quả theo sau là gì và Bà có tin rằng mọi người sẽ dần dần quên nó đi hay không, thưa Bà?

Nhà văn Võ Thị Hảo: Tôi thấy cái việc này di hại rất là lớn và tôi nghĩ rằng là nếu mà làm cái cử chỉ bắt giam hai nhà báo thì sẽ gây ra cái tác hại chẳng hạn như là mất lòng tin, rồi chẳng hạn như có những người cũng sẽ đặt câu hỏi là tại sao lại như thế này?

Tất cả những người mà hiện nay tôi thường gặp, họ đang được giàu có, thụt két ngân quỹ, và họ đang làm mọi điều mà tưởng rằng bàn tay có thể che khuất mặt trời, di hại đến cả cho họ nữa, đứng trên quyền lợi của đất nước, quyền lợi của mỗi một người lương thiện, của một người dân nhỏ bé cũng như quyền lợi của đất nước.

Mặc Lâm: Xin cám ơn nhà văn Võ Thị Hảo về thời gian Bà dành cho chúng tôi.