Giáo sư Hoàng Minh Chính từ trần, hưởng thọ 85 tuổi

2008.02.08 (Ðài Á Châu Tự Do)

Thưa quý thính giả, tin buồn đầu năm cho những nhà hoạt động dân chủ: Cụ Giáo Sư Hoàng Minh Chính, một trong những nhà bất đồng chính kiến nổi tiếng của Việt Nam vừa qua đời tối hôm qua ở Hà Nội, thọ 85 tuổi.

Gs. Hoàng Minh Chính. RFA file photo.

Gia đình Cụ cho biết sau một thời gian dài lâm trọng bệnh, Cụ mất lúc 11 giờ lẻ 8 phút tối mùng Một Tết Mậu Tý.

Đi tiên phong trong việc kêu gọi đổi mới

Sinh ngày 16 tháng 11 năm 1922 tại Hà Nam, Cụ theo cách mạng từ lúc mới 15 tuổi, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong chính phủ và trong hệ thống đảng. Các chức vụ thường được nhắc đến là Cụ từng làm Thứ Trưởng Bộ Giáo Dục, Hiệu Phó Trường Ðảng Nguyễn Ái Quốc và Viện Trưởng Viện Nghiên Cứu Mác-Lênin.

Trong thời gian làm việc cho đảng và nhà nước, Cụ Hoàng Minh Chính từng được ca ngợi là một trong số rất ít nhà tư tưởng lớn của chế độ, cho tới năm 1960 khi Cụ bắt đầu lên tiếng đặt vấn đề về những quyết định đổi mới và kêu gọi phải cải cách dân chủ.

Những người cùng thời coi Cụ là người đứng trong hàng ngũ tiên phong trong việc đòi hỏi đảng phải đổi mới, và phải tôn trọng dân chủ.

Nhưng cũng chính những lời kêu gọi biểu hiện lòng yêu nước đã khiến Cụ lâm vào hoàn cảnh đầy khó khăn. Bị xếp vào thành phần xét lại chống Ðảng, Cụ bị tù cả thảy 11 năm và 9 năm quản chế, khởi đầu từ 1967 kéo dài đến năm 1990.

Ðến năm 1993, Cụ cho phổ biến thư ngỏ gửi Quốc Hội, trong đó yêu cầu các đại biểu can đảm hủy bỏ điều bốn hiến pháp, để xây dựng một thể chế chính trị tự do, dân chủ, đa nguyên đa đảng.

Bị cáo buộc tuyên truyền chống Ðảng

Việc làm này cùng với những lời phát biểu qua báo đài ở nước ngoài đã đẩy Cụ vào tù trở lại hồi 1995 bằng bản án 1 năm với cáo buộc âm mưu tuyên truyền chống Ðảng.

Sau đó dù vẫn bị quản chế, hôm 19 tháng 5 năm 2000, Cụ cùng với những nhà bất đồng chính kiến khác như các ông Nguyễn Thanh Giang, Hoàng Tiến, Phạm Quế Dương, Trần Dũng Tiến tiếp tục lên tiếng kêu gọi đổi mới và dân chủ.

Cách đây 2 năm, Cụ và một số người đồng ý hướng ở trong và ngoài nước đưa ra kế hoạch khôi phục lại Ðảng Dân Chủ Việt Nam. Ðây là đảng Cụ nắm chức Tổng Thư Ký cho đến ngày mất.

Năm 2005, qua một quyết định đến giờ vẫn được nhiều người coi là bất ngờ, nhà nước Việt Nam đồng ý cho Cụ sang Hoa Kỳ chữa trị bệnh ung thư tuyến tiền liệt.

Trong thời gian có mặt tại Mỹ, Cụ được Quốc Hội Liên Bang Hoa Kỳ mời điều trần về tình hình chính trị, nhân quyền Việt Nam, và diễn thuyết ở nhiều nơi, trong đó có đại học nổi tiếng Harvard.

Tất cả những bài phát biểu của Cụ đều có chung một nội dung là người dân Việt Nam không còn tin vào Ðảng Cộng Sản, người dân Việt Nam mong muốn thấy đổi mới chính trị, mong muốn thấy đất nước của mình có tự do, có dân chủ và nhân quyền được tôn trọng.

Cụ không quên kêu gọi Hoa Kỳ và những nước văn minh tân tiến làm áp lực buộc giới lãnh đạo Hà Nội phải tôn trọng ý kiến của người dân.

Những bài phát biểu của Cụ đã tạo cơ hội cho Ðảng dựng một chiến dịch dùng báo chí để công kích Cụ, trong đó có cả những bài viết được phổ biến với nội dung cho rằng Cụ là người phản quốc, phản bội dân tộc.

Dù vậy, Cụ vẫn được chấp thuận trở về lại Việt Nam, và dù sống những ngày cuối đời trong tình trạng như bị giam lỏng, Cụ vẫn đứng đầu danh sách thành lập phong trào dân chủ mang tên Khối 8406.

Cũng trong những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời, sức khỏe của Cụ sa sút rõ. Cụ đã nhiều lần phải nhập viện, và phải thở bằng ống dưỡng khí.

Cũng trong thời gian này, Cụ đồng ý dành cho Ban Việt Ngữ Ðài Á Châu Tự Do chúng tôi một cuộc phỏng vấn cuối cùng, nhưng cuộc phỏng vấn không bao giờ được thực hiện vì sức khỏe của Cụ mỗi ngày một yếu hơn trước.

Cụ mất tối hôm qua ở nhà riêng, sau khi nhận lời chúc thọ của con cháu và bằng hữu. Gia đình Cụ cho hay lễ tang sẽ được cử hành vào ngày Thứ Bảy tuần sau.

Dằng co giữa gia đình và chính quyền về tang lễ ông Hoàng Minh Chính

Ðài Á Châu Tự Do, 12.2.2008

Việt Hùng, phóng viên đài RFA

Liên quan đến tang lễ giáo sư Hoàng Minh Chính được cử hành vào 9 giờ 30 phút sáng ngày thứ Bảy 16-2 tại nhà tang lễ bệnh viện Thanh Nhàn Hà Nội, theo ghi nhận đang có một sự “dằng co” giữa chính quyền và gia đình. Tìm hiểu thực hư sự việc, Việt Hùng hỏi chuyện cô Trần Thị Thanh Hà, trưởng nữ của giáo sư Hoàng Minh Chính.

Giáo sư Hoàng Minh  Chính, ảnh chụp sau chuyến đi Mỹ chữa bệnh trở về. Photo courtesy of PTDCVN.

Việt Hùng: Thưa cô chúng tôi ghi nhận trong ngày hôm qua các cấp chính quyền và Viện Triết học Mác-Lênin có tới gặp gia đình và hai bên đang có những “dằng co” về việc đứng ra tổ chức đám tang của ba cô là giáo sư Hoàng Minh Chính.

Cô Trần Thị Thanh Hà: Thưa anh là thế này, chúng tôi thực hiện ý nguyện của ba tôi dặn dò lại, di chúc của cụ dặn là gia đình phải đứng ra làm đám tang cho cụ, chứ cụ không nhờ bất kỳ một cơ quan nào làm cả.

Thế nhưng sau khi chúng tôi đăng ký chỗ để làm đám tang cho ba tôi, đăng ký xong rồi,lúc đầu thì họ nói là tạo điều kiện cho làm, nhưng đến bầy giờ thì các anh ấy lại bảo muốn tổ chức ở chỗ đó thì phải được sự đồng ý của Ban Tổ chức Trung ương đảng CSVN.

Thứ hai nữa là phải để cho Ủy ban Nhân dân phường hoặc Viện Triết Mác-Lênin đứng ra tổ chức tang lễ, thành lập Ban tang lễ thì mới được tổ chức ở nhà tang lễ Bộ Quốc phòng, đường Trần Thánh Tông, Hà Nội.

Về phía gia đình chúng tôi không nhất trí chuyện đấy vì ba tôi là dân thường mà dân thường tổ chức thế nào thì ba tôi tổ chức như thế tức là không cần thành lập Ban Tang lễ mà cũng không cần ai đứng ra tổ chức cả, chúng tôi gia đình sẽ đứng ra tổ chức và đưa về nhà tang lễ bình thường nhất của người dân bình thường đó là Nhà tang lễ bệnh viện Thanh Nhàn. Sống với dân thì bây giờ cũng chết cùng với dân.

Việt Hùng: Chúng tôi ghi nhận sáng ngày hôm qua gia đình đã đưa linh cữu cụ Hoàng Minh Chính từ Bệnh viện Việt-Xô về Bệnh viện Thanh Nhàn trong sự “kèm tỏa” của công an…

Cô Trần Thị Thanh Hà: Dạ vừa sáng nay xong, tôi cũng không để ý vì tôi bận những chuyện lo cho cụ, tôi không để ý nhưng chắc chắn là họ có để ý để theo, chuyện ấy thì chẳng tránh được. Chúng tôi đã làm xong hết các thủ tục và đưa linh cữu cụ tôi về bên Bệnh viện Thanh Nhàn rồi.

Việt Hùng: Như vậy có thể nói gia đình đã ký hợp đồng với bệnh viện Thành Nhàn để tổ chức lễ tang vào ngày thứ Bảy 16-02 tới đây?

Cô Trần Thị Thanh Hà: Dạ vâng đúng như vậy, chúng tôi kiên quyết làm việc đấy và đã hoàn tất cảc thủ tục để chuyển linh cữu cụ về đấy, địa điểm chúng tôi chắc chắn là nhà Tang lễ Thanh Nhàn và do gia đình đứng ra tổ chức, không một cơ quan nào, không một ai có thể can thiệp vào đây được nữa, chúng tôi làm đúng ý nguyện của cha chúng tôi.

Cha tôi là một người dân bình thường, không cần phải quan chức, không cần hình thức tổ chức đám tang to để làm gì? Không cần tổ chức ở nhà to tướng để làm cái gì? Cụ đã sống cả đời hy sinh cho dân thì cụ chết cũng với dân, không có vấn đề gì đâu anh ạ.

Việt Hùng: Các cấp chính quyền họ tới đề nghị muốn đứng ra tổ chức tang lễ cho ba cô, tức là sao ạ?

Cô Trần Thị Thanh Hà: Tức là họ đề nghị là họ đứng ra tổ chức, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện để giúp đỡ. Thế nhưng trong khi đó những người định đến đưa đám tang cha tôi thì lại không được đi, từ Sài Gòn bị ngăn cấm, từ Hải Phòng bị ngăn cấm và ngay ở Hà Nội đây cũng bị ngăn cấm thế thì đấy có phải là giúp đỡ không?

Tôi cũng hỏi bên công an thấy vậy có được không thì làm sao tôi dám nhờ chính quyền đứng ra làm đám tang cho cha tôi? Lỡ xảy ra việc gì thì chúng tôi viết làm sao, trong gia đình toàn là phụ nữ, ba tôi có 3 cô con gái.

Việt Hùng: Thưa cô Trần Thị Thanh Hà, vì đường dây nghe không được rõ nên chúng tôi xin nhắc lại để quí vị thính giả nghe được rõ hơn. Cô nói, trong khi chính quyền tới gia đình đề nghị để cho chính quyền đứng ra tổ chức đám tang cho giáo sư Hoàng Minh Chính, nhưng chính quyền lại ngăn cản những người ra tham dự đám tang chẳng hạn từ Sài Gòn, từ Hải Phòng và ngay ở Hà Nội, có đúng là cô nói như vậy hay không?

Cô Trần Thị Thanh Hà: Vâng đúng là như vậy, tất cả những người đó gọi điện thông báo cho chúng tôi là họ không thể đi được. Tôi cũng hỏi người đại diện chính quyền là tại sao các anh lại ngăn cản những người ra viếng cha tôi, nghĩa tử là nghĩa tận, thế thì làm sao gia đình có thể tin được các anh? Nếu các anh đứng ra tổ chức mà không gây nên việc gì…

Việt Hùng: Những vấn đề đó cô đặt ra với cấp chính quyền ở mức nào và phản ứng của họ ra sao?

Cô Trần Thị Thanh Hà: Thứ nhất là tôi đặt trực tiếp vấn đề này với Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân phường khi họ đến họ đặt vấn đề là để cho họ tổ chức. Thưa hai là tôi đặt vấn đề này với một anh Đại tá Công an, Trưởng phòng An ninh Chính trị.

Sáng nay anh công an này vẫn đến đặt vấn đề là sẽ tạo mọi điều kiện cho gia đình làm, tôi bảo tôi mất lòng tin rồi, tôi mất lòng tin rồi! Nên hãy để cho chúng tôi chuyển đến nhà tang lễ bình dân để chúng tô yên tâm chúng tôi làm.

Việt Hùng: Xin cám ơn Cô Trần Thị Thanh Hà.

• Hoa Kỳ ca ngợi GS Hoàng Minh Chính
• Con Người và quan điểm chính trị của ông Hoàng Minh Chính (Bùi Tín)